سرمایه داری غیر عقلایی

چهار شنبه سوری با همه معیبش تمام شد اما در عصر همان روز چیزی دیدم که فهمیدم چرا سرمایه داری نمی تواند در جامعه ای همانند جامعه ما موفق باشد. البته دلیل شکست نظام اقتصادی در این مورد دیگر به دخالت گسترده دولت در اقتصاد مربوط نمی شود بلکه تنها به رفتار عقلایی سرمایه دارانی مربوط می شود که در این شهر زندگی می کنند. در آن روز حدود ساعت 5 عصر بود که از چند خیابان تهران گذر می کردم. رفتار غیر عقلایی سرمایه دارانی را دیدم که مرا به یاد هرناندو دسوتو انداخت. موبایل فروشانی را دیدم که خود در مغازه های خود جمع شده بودند و در همان ساعات 5 و6 عصر مشغول ترکوندن نارنجک بودند. براستی این رفتار از سوی این افراد چه چه معنایی دارد؟ بدون شک یکی از بهترین تعبیرات این رفتار این است که سرمایه دار ایرانی اصلا به این فکر نمی کند که این رفتار غیرعقلایی و احمقانه او می تواند بر سودآوری بلندمدت کسب و کار او تاثیر بگذارد. غیر عقلایی بودن به معنای شاخ زدن به دیوار نیست اما سرمایه داران ما در این روز همه چیز را فراموش کرده بودند و حتی به زنان و کودکانی که می توانستند روزی و روزگاری مشتریان آنها باشند می گفتند که ما غیرعاقلان سرمایه داری هستیم که تنها با فروش چند قطعه راضی هستیم و دنیا همین امروز است. رابطه میان رفتار عقلایی و اخلاق و اقتصاد رابطه ای است که به راحتی می توان در جامعه کلنگی ایران در این روز ها آن را بهتر فهمید. آدمهایی کوتاه مدت.