بر اساس تعریف، چنانکه متغیری در اثر وارد شدن یک شوک، از روند میانگین خود منحرف شده و برای مدت طولانی در وضعیت جدید باقی بماند، آن متغیر دارای رفتاری با دوام یا پایدار است. برای مثال بیکاری متغیری پایدار است بدلیل اینکه هنگامی که بیکاری به طور معناداری از نرخ طبیعی خود منحرف می شود، انتظار نمی ورد به سرعت به نرخ قبلی خود باز گردد. بررسی تاریخی روند تورم نیز نشان دهنده پایدار بودن این متغیر می باشد.
معیاری که معمولا برای اندازه گیری پایداری متغیرهای اقتصادی از جمله تورم مورد استفاده قرار می گیرد، ضریب خود همبستگی سریالی می باشد. این ضریب همانطور که از نامش پیدا است همبستگی یک سری زمانی را با مقادیر با وقفه همان سری به صورت تاریخی اندازه گیری می کند. اگر اگر یک متغیر برای مدت طولانی از میانگین خود به سمت بالا (یا پایین) منحرف شود و در دوره بعد نیز در همان جهت ( یا جهت خلاف) از روند میانگین خود فاصله بگیرد، گفته9 می شود متغیر مورد نظر دارای خود همبستگی مثبت ( یا منفی) است.
بررسی پایداری تورم در ایران
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در گزارشی که در مورد تورم که در قالب کتابی منتشر نموده است، مقادیر ضریب خود همبستگی تورم در مقاطع مختلف زمانی (دوران قبل از انقلاب، دوران جنگ، سالهای مربوط به برنامه اول، دوم و سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) را محاسبه و نتایج را به صورت جدول ذیل منتشر نموده است:
|
طول وقفه (فصل) |
1354:1-59:4 |
1360:1-67:4 |
1368:1-72:4 |
1373:1-78:4 |
1379:1-83:4 |
1354:1-83:4 |
|
یک |
84/0 |
92/0 |
83/0 |
94/0 |
81/0 |
94/0 |
|
دو |
50/0 |
78/0 |
53/0 |
80/0 |
53/0 |
80/0 |
|
سه |
11/0 |
61/0 |
19/0 |
60/0 |
21/0 |
60/0 |
|
چهار |
- |
41/0 |
- |
38/0 |
- |
40/0 |
|
پنج |
- |
23/0 |
- |
17/0 |
- |
20/0 |
|
شش |
- |
06/0 |
- |
- |
- |
10/0 |
|
متوسط ضریب همبستگی |
48/0 |
50/0 |
52/0 |
58/0 |
51/0 |
51/0 |
همانطور که مشخص است، تغییرات تورم در دوره مورد بررسی از روند 6 فصل گذشته خود تاثیر پذیرفته است و سازو کاری همانند روش تعدیل جزئی را ایجاد می کند. به عبارت دیگر چنانچه در زمان جاری یک شوک تورمی باعث انحراف تورم از مسیر عادی آن گردد، طول دوره اثرگذاری این شوک بر تورم دوره های آتی، به طور متوسط حدود 6 فصل خواهد بود. این نتایج نشان می دهد که تورم در ایران نسبتا پایدار بوده و پایدارترین دوره تورمی از نظر سطح، مربوط به دوره 78-1373 است. یکی از دلایل عمده این پایداری تورم چرخشهای سیاستی تثبیت نرخ ارز و اعمال برخی کنترلهای قیمتی است که مانع از تعدیل سریع قیمتهای نسبی و منجر به طولانی تر شدن فرایند تعدیل شد. همچنین مشخص است که پایداری تورم از سال 1379 به بعد هم از نظر سطح و به لحاظ طول دوره در مراتب پایین تری نسبت به دو برنامه اول و دوم توسعه قرار گرفته است.
پس همانطور که مشاهده می شود تورم دوره جاری ناشی از عوامل تورم زای دوره های گذشته بوده است. اما دلایل این پایداری را می توان در بالا بودن سطح تقاضا و پایدار بودن آن، بزرگ بودن اندازه دولت و اتکای فراوان آن به منابع بانکی و پایین بودن درجه اعتبار بانک مرکزی دانست.
برای مثال در طی دو دهه اخیر اقتصاد ایران نرخهای تورم بالای را تجربه نموده است و به همین دلیل، عامه مردم انتظارات تورمی بالایی داشته و قسمت عمده این انتظارات به طورت گذشته نگر بوده و نه آینده نکر.
عدم پایبندی بانک مرکزی به اهداف از قبل تعیین شده تورم با در نظر گرفتن رشد اقتصادی، بیشترین صدمه را به اعتبار بانک مرکزی طی سالهای گذشته وارد نموده است و همین امر هم به شدت از مقبولین بانک مرکزی کاسته است.