ترتیبات معکوس توسعه

آلبرت هیرشمن کتابی دارد که مشتمل بر داستانهایی است در مورد امریکای جنوبی. آنچه می خوانید اولین داستان این کتاب است. از کلیه دوستان عزیز خواهشمندم اگر این داستان را خواندند نظر خود را در مورد گویایی و رسایی آن بیان نمایند.

ترتيبات معکوس

من به دليل ساده اي به دنبال جمع آوري ترتيبات توسعه معکوس و وارونه هستم و برآنم تا سرنا را از سر گشاد آن بنوازم: اين يافته که چنين ترتيباتي "در طبيعت" وجود دارد، دامنه امکانات پيش روي توسعه را گسترش مي دهد. اين ترتيبات معکوس نشان مي دهند که چگونه حرکتهاي معين رو به جلو، که ضروتا تصور مي شود بايد در حالت عادي به عنوان مراحل اوليه ترتيبات توسعه به شمار آيد، در عوض مي توانند به عنوان مراحل دوم يا سوم توسعه تلقي شود. به دو مثال زير نگاه کنيد.

 

آيا وجود سند زمين يک پيش شرط] اساسي[ براي بهبود در وضعيت خانه سازي است؟

مقايسه شهرهاي کالي (کلمبيا) و کوئيلمس (آرژانتين)

در کالي، شهري پويا در دره حاصلخيز کائوکا، نسبت قابل توجهي از جمعيت، حدود 1.5 تا 2 ميليون نفر در خانه هايي زندگي مي کنند که به کرات توسط شاغلين در زمين هاي دولتي ساخته شده و در عين حال سند آنها مشکوک است. راهنماي کلمبيايي ما در سفر به اين شهر نماينده IAF نبود، بلکه کارمند موسسه محلي کارواجال بود که اين موسسه به طور گسترده به ساکنان غيرقانوني زمينهاي دولتي کمک مي کرد و مواد ساختماني آماده را در قيمتهاي مورد قبول در اختيار اين گروه از ساکنين قرار مي داد. يک لحظه او توجه مرا به تفاوتهاي چشمگير در ميان کيفيت ساخت خانه هاي دو طرف خياباني که ما از آن رد مي شديم جلب کرد.  البته او به من گفت که " دليل اين امر اين است که زمين خانه افرادي که در سمت خوش ساخت خيابان زندگي مي کنند داراي سند مي باشد در حاليکه زمين خانه هاي افراد ساکن در سوي ديگر خيابان (سوي بدساخت) سند ندارند".

اين توضيح به نظر کافي و رضايت بخش مي رسيد و من چندان به تفکر در اين مورد نپرداختم تا زمانيکه من در تور ديگري اينبار به کوئيلمس آرژانتين شهري که در 30 کيلومتري شرق بوينس آيرس قرار دارد و به بخشي از بوينس آيرس بزرگ تبديل شده است. اينجا بخش بزرگي از زمين هاي هرز اين منطقه در سال 1981 توسط 1500 خانوار تصرف شده و اين بزرگترين تهاجمي است که در آرژانتين ثبت شده است ( در پرو تهاجم هاي جمعي از اين نوع فراوان است). اين زمينهاي تصرف شده سريعا توسط سازمان دهندگان تهاجم بر اساس يک قاعده شهري به صورت قطعه زمين هايي به افراد مهاجم واگذار شده است. در زمان بازديد ما، تعداد زيادي از خانه ها با چوب، آجر و بلوک سيماني ساخته شده يا در حال ساخته شدن بودند ( ما در يک آخر هفته به آنجا رفتيم و صداي چکش کاري و جرنگ جرنگ فلزها به خوبي به گوش مي رسيد) و اين مصالح براي جايگزيني کلبه هاي ساخته شده بدون سند که با آهن هاي چين داده و قفسه هاي آلومينيمي و حلب ها مورد استفاده قرار مي گرفتند.، IAF  براي تامين مالي ساختمان سازي و کمک به درآمد ساکنان اين منازل براي ساخت چندين مرکز مراقبت روزانه توافق کرده بودند که زنان را براي کار بيرون از خانه آزاد مي گذاشت البته بيشتر در خدمات داخلي.  وقتي ما به اطراف اين محله مي رفتيم نمايندگان هر بلوک" – ساکنان غير قانوني انجمني با ساختار سلسله مراتبي تشکيل داده بودند: هر بلوک نماينده اي را انتخاب مي کند و نمايندگان نيز از ميان خود يک کميته اجرايي را انتخاب مي کنند- به ما توضيح دادند که پيشرفت در ساختمان سازي سير دائمي داشته و وجود ساختمان هاي زيبا با استفاده از مصالح خوب ( چوب، آجر، بلوک هاي سيماني به عنوان موادي به جاي سند انتخاب شده بودند) بسيار مهم هستند، نه تنها به منظور سلامت و آسودگي ساکنان خانه ها بلکه براي بقا و رونق جامعه به عنوان يک واحد کل. وجود خانه هاي مستحکمتر و آبرومندانه تر احتمال فرستادن بلدوزر توسط مسئولين دولتي براي تخريب کل شهرک را کاهش مي دهد و اين احتمال بيشتر مي شود که اسناد زمين ها دريافت شود. فشارهاي سياسي متنوعي براي پايان دادن به اين موضوع پيش از اين نيز اعمال شده است. بنابراين يکي از وظايف نمايندگان بلوک ها تشويق خانوارهاي ساکن غيرقانوني براي بهتر ساختن يا بازسازي و مرمت خانه هايشان است، ] به عبارتي خانه هاي غير قانوني بايد تا حد ممکن زيبا ساخته شوند[. براي مثال با پروش گل ها در حياط جلو خانه و کارهايي از اين قبيل بر اين زيبايي افزوده شود. در حقيقت، نمايندگان با مباهات فراوان به ما گفتند که در برخي موارد منطقه مسکوني جديد به طور پيوسته با سعي و کوشش در نتيجه مجاورت و همسايگي با محله اي بدست آمده است که ساکنين اين محله مدتها است که سند زمين خود را در اختيار دارند ] اين بار خانه هاي خوش ساخت بدون سند در حاليکه خانه هاي بدساخت داراي سند بودند[. اين نمايندگان ساکنان غيرقانوني معتقدند زمانيکه شما سند زمين را داريد، به سختي انگيزه اي براي بهتر ساختن خانه خود خواهيد داشت. همانطور که من باها گفته ام، مالکيت يک کتاب ( در برابر قرض گرفتن و پس دادن در يک تاريخ) اغلب دليلي براي نخواندن آن به شمار مي رود.

من يقينا نمي خواهم در اين مسير عميق شوم. هم کالي و هم کوئيلمس وجود دارند و اطلاعات ارزشمندي را در مورد تريبات ممکن توسعه در اختيار ما مي گذارند. اما در کوئيلمس فقدان سند زمين منجر به تلاش گسترده براي ساخت سريع خانه اي خوب مي شود به عنوان ابزاري جهت اجتناب از اخراج آنها از زمينهاي هاي غيرقانوني و فشاري از سوي ساکنين براي گرفتن و دريافت سند.

      

     راستی دوستان علاقه مند می توانند مطلب دموکراسی و رشد اقتصادی را از روزنامه دنیای اقتصاد بخوانند.  

 

 

خلاصه کتاب هواهای نفسانی و منافع

هواهاي نفساني و منافع : استدلالهاي سياسي به طرفداري از سرمايه داري پيش از اوج گيري : نوشته آلبرت هيرشمن و ترجمه محمد مالجو يکي از بهترين کتبي است که در حوزه تاريخ انديشه ديده و خوانده ام.

سوالي که هيرشمن در ابتداي کتاب مطرح مي کند اين است : پيامدهاي رشد اقتصادي - و شايد هم از اين فراتر- يا بيشمار تلازمات سياسي مصيبت زاي رشد اقتصادي چيست؟ گرچه هيرشمن اين براي پاسخ به اين سوال به سراغ متفکرين قرن هيجده و نوزده و قرون وسطي مي رود اما به نظر مي رسد که اين سوال امروز براي کشورهاي در حال توسعه داراي اهميت فراواني است و مباحث مطروحه در اين کتاب شايد بتواند برخي از دلايل عقب ماندگي کشورهاي در حال توسعه را بدست دهد.

در ادامه مطلب می توانید کل خلاصه را بخوانید.

کتاب دولت و فساد

چند روزی است هست حالم دیدنی است. آقا آنفلوانزایی گرفتم بدتر از مرغی. از بس دراز کشیده ام دیگر خسته شده ام. گفتم حداقل کتابی بخوانم. کتاب "فساد و دولت: علت ها، پیامدها و اصلاح" نوشته  سوزان رز آکرمن به تازگی توسط انتشارات شیرازه منتشر شده است. البته به نظر می رسد اگر مترجم در عنوان کتاب کلمه اصلاحات را به کار می برد بهتر بود. در هر حال کتاب برای تحلیل مساله فساد رویکرد اقتصادی را انتخاب نموده و با استفاده از یکی از مهم ترین اصول اساسی علم اقتصاد در این کتاب به تحلیل مساله فساد پرداخته است. در صفحه 7 کتاب چنین آمده است:

"بدیهی است که تفاوت های ظریفی در زمینه فرهنگ و ارزش های اساسی در سراسر جهان وجود دارند. اما یک انگیزه انسانی هست که هم جهانی است و هم در تبیین تجربیات متفاوت کشورهای مختلف نقش اساسی دارد. آن انگیزه همانا نفع شخصی است، از جمله علاقه به رفاه خانواده و سایر گروههای همانند. منتقدان آن را آزمندی می نامند. اقتصاددانان آن را حداکثر کردن فایده می نامند. نام آن هر آنچه باشد، جوامع از نظر شیوه هدایت علاقه و نفع شخصی متفاوتند. فساد گسترده نشان دهنده ناتوانی فراگیر برای بهره برداری از نفع شخصی برای مقاصد تولیدی است."

باز هم به یاد فاز امپریالیستی علم اقتصاد می افتیم. استفاده از رویکرد اقتصادی برای تحلیل مسائلی که پیشتر در چارچوب علم اقتصاد قرار نداشته است. به هر حال کتاب در زمینه مباحث مربوط به فساد و دولت مطالب جالبی را در بر دارد. البته کسانی که وقت خواندن کل این کتاب را ندارند می توانند به کتاب "دولت و فساد" مجموعه مقالاتی که توسط دکتر حسین راغفر ترجمه شده رجوع کنند که در آنجا خلاصه ای از مباحث این کتاب ارائه شده است. البته من پیشنهاد می کنم کسانی که می خواهند مبحث را از زاویه جالبتری نیز مطالعه کنند مقاله  فسادنوشته آندری شلیفر و رابرت ویشنی را مطالع نمایند.

 راستی کتاب دیگری هم هست که البته چند سالی از انتشار آن توسط نشر شیرازه می گذرد اما من آن را یکی دو هفته پیش خواندم و به نظرم کتاب بسیار جالب و جذابی است. "هواهای نفسانی و منافع: استدلال های سیاسی به طرفداری از سرمایه داری پیش از اوج گیری" نوشته آلبرت هیرشمن و ترجمه محمد مالجو (دوست بسیار خوبم). اگر کسی مایل باشد من می توان خلاصه ای را که از این کتاب برای خودم نوشته ام برایش بفرستم. کتاب بسیار جذاب و خواندنی است.